Program przebudowy rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i zasad zrównoważonego rozwoju

Projekt „Program przebudowy rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i zasad zrównoważonego rozwoju” finansowany jest ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Wartość dofinasowania: 855 600,00 zł – 100 % ze środków budżetu państwa

Kierownik projektu: dr hab. inż. Tadeusz Pomianek, prof. WSIiZ

 W ramach projektu wyszczególnione są 4 etapy dążące do wypracowania głównego celu projektu tj. wypracowania kompleksowego programu transformacji polskiego rolnictwa opartego na ścieżce rozwoju, prowadzącej do poprawy jakości życia na terenach wiejskich, wzmocnienia potencjału ekonomicznego rolnictwa, poprawy jakości żywności, minimalizacji negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko naturalne oraz dostosowania produkcji rolnej do oczekiwań rynku.

CELE SZCZEGÓŁOWE projektu wiążą się z poszczególnymi obszarami badawczymi i etapami prac i obejmują:

CS1 – Wypracowanie programu dojścia do stanu określonego w docelowej wizji funkcjonowania rolnictwa i obszarów wiejskich z uwzględnieniem zmiany struktury produkcji rolniczej, struktury agrarnej, weryfikacji systemu kontroli jakości żywności.

CS2 – Wypracowanie planu rozwoju usług doradczych, informacyjnych i edukacyjnych podnoszących świadomość społeczną w zakresie znaczenia zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju.

CS3 – Zweryfikowanie wykonalności proponowanego programu w oparciu o przeprowadzone analizy finansowe, bilanse kosztów i korzyści i analizy przepływów międzygałęziowych.

CS4 – upowszechnienie rezultatów projektu poprzez działania promocyjne i upowszechniające.

Etapy PROJEKTU:

Etap 1  – Prace przygotowawcze – wartość dofinansowania: 101 080,40 zł

Prace przygotowawcze do wypracowania koncepcji programu transformacji polskiego rolnictwa obejmują dwa elementy:

1.1 Aktualizacja diagnozy stanu wsi i rolnictwa, która obejmie: zebranie materiału badawczego, w tym aktualnych danych źródłowych, m.in. pochodzących z systemu FADN w dłuższym horyzoncie obserwacji, opisujących stan rolnictwa i obszarów wiejskich, pogłębienie analiz społecznych problemów obszarów wiejskich oraz funkcjonowania instytucji administracji publicznej, do których kompetencji należą sprawy rolnictwa i rozwoju regionalnego, analiza aktualnie obowiązujących w Polsce aktów prawnych odnoszących się do wsparcia rolnictwa oraz finansowania działalności samorządu terytorialnego, określenie celów i kierunków rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich z nich wynikających i wyznaczających strategię rozwoju kraju.

1.2 Analiza potrzeb i oczekiwań interesariuszy branżowych poprzez organizację seminariów eksperckich z udziałem przedstawicieli środowiska rolnictwa ekologicznego.

Etap 2 – Wypracowanie koncepcji PROGRAMU TRANSFORMACJI rolnictwa wraz z działaniami towarzyszącymi i analizą finansową – wartość dofinansowania: 472 163,03 zł

W tym etapie w kilku zespołach badawczych, na podstawie m.in. informacji pozyskanych z Etapu 1, zostaną wypracowane propozycje konkretnych działań w ramach jednolitego programu rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Zostaną wykonane analizy porównawcze funkcjonowania systemu organizacji i wsparcia produkcji rolnej oraz modeli dystrybucji żywności do konsumenta w wybranych 8 krajach Unii Europejskiej, pod kątem identyfikacji dobrych praktyk, studiów przypadków i sformułowania rekomendacji dla proponowanego programu przebudowy rolnictwa. Zostanie sformułowana koncepcja programu transformacji rolnictwa z uwzględnieniem następujących obszarów:

1. zmiana struktury agrarnej,
2. zmiana struktury popytu na żywność oraz metod / technologii produkcji,
3. modelowanie łańcuchów dostaw żywności ekologicznej,
4. identyfikacja systemowych działań towarzyszących, obejmujących niezbędne inwestycje w rolnictwie, zmiany legislacyjne, programy osłonowe;
5. organizacja obsługi rolnictwa i służb inspekcyjnych, w tym weryfikacja systemu kontroli jakości w rolnictwie;
6. wypracowanie programów doradztwa dla przedstawicieli sektora rolnego;
7. wypracowanie programów edukacyjnych oraz działań informacyjnych
8. ocena wykonalności proponowanego programu, obejmująca analizy finansowe, bilans korzyści i kosztów oraz analizę przepływów międzygałęziowych.

Etap 3 – Wydanie monografii podsumowujących projekt – wartość dofinansowania: 65 922,00 zł

W tym etapie planuje się wydanie dwóch monografii, w liczbie co najmniej 200 egz. każda.

• Monografia nr 1 – podsumowująca wyniki badań oraz opracowane rekomendacje co do programu przebudowy polskiego rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i dostosowania go do zasad zrównoważonego rozwoju, obejmująca założenia programu w poszczególnych obszarach i sekwencję harmonogramu postulowanych działań.
• Monografia nr 2 – podsumowująca wyniki badań co do programu przebudowy polskiego rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i dostosowania go do zasad zrównoważonego rozwoju, obejmująca analizy finansowe, analizy przepływów międzygałęziowych oraz bilans kosztów i korzyści ekonomicznych i społecznych tych zmian.

Etap 4 – Działania upowszechniające – wartość dofinansowania: 216 434,57 zł

Kluczowym działaniem upowszechniającym będzie interdyscyplinarna konferencja naukową, poświęconą prezentacji rezultatów projektu, połączoną z debatą i panelami eksperckimi, poświęconymi różnym aspektom programu przebudowy rolnictwa; na seminarium zostaną zaproszenie przedstawiciele interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych, ale także badacze reprezentujący różne dyscypliny.

MATERIAŁY DO POBRANIA:
Rolnictwo i obszary wiejskie w Polsce

Spotkanie konsultacyjne – Program przebudowy rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i zasad zrównoważonego rozwoju – odbyło się 17 września 2024r. w formie online za pośrednictwem platformy Cisco Webex w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie.

Seminarium Eksperckie – Program przebudowy rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i zasad zrównoważonego rozwoju – odbyło się 15 maja 2024r. w formie online za pośrednictwem platformy Cisco Webex w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie.

Monografia nr 1 – podsumowująca wyniki badań oraz opracowane rekomendacje co do programu przebudowy polskiego rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i dostosowania go do zasad zrównoważonego rozwoju, obejmująca założenia programu w poszczególnych obszarach i sekwencję harmonogramu postulowanych działań.

PROGRAM PRZEBUDOWY WSI I ROLNICTWA W KIERUNKU ZMIAN STRUKTURALNYCH I ZASAD ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU (EBOOK)

Monografia nr 2 – podsumowująca wyniki badań co do programu przebudowy polskiego rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i dostosowania go do zasad zrównoważonego rozwoju, obejmująca analizy finansowe, analizy przepływów międzygałęziowych oraz bilans kosztów i korzyści ekonomicznych i społecznych tych zmian. Rozwija zagadnienia jedynie zasygnalizowane w pierwszej części, takie jak mierniki osiągania celów, kosztorys obejmujący szacowane wydatki publiczne i prywatne oraz metody i procedury zarządzania ryzykiem związanym z realizacją działań.

PROGRAM PRZEBUDOWY WSI I ROLNICTWA – KOSZTY MIERNIKI STOPNIA REALIZACJI CELÓW ZARZĄDZANIE RYZYKIEM (EBOOK)

W ramach realizacji Etapu II projektu powstały dwie koncepcje:

1. Koncepcja programu edukacyjnego w zakresie produkcji i spożycia żywności ekologicznej
2. Koncepcja programu rozwoju i wdrożenia usług doradczych i edukacyjnych dla przedstawicieli sektora rolnego

W ramach realizacji Etapu IV projektu powstało 5 podcastów:

• dr hab. inż. Tadeusz Pomianek – Jak zmienić system produkcji i konsumpcji żywności
• dr hab. inż. Tadeusz Pomianek, prof. WSIiZ – Kto odpowiada za ekologię
• dr Wojciech Misiąg – Program przebudowy wsi i rolnictwa
• dr hab. inż. Zbigniew M. Karaczun – Zdrowe środowisko, zdrowa żywność, zdrowy człowiek
• Z posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska

W ramach realizacji Etapu IV projektu 12 grudnia 2025r. odbyła się interdyscyplinarna konferencja naukowa „Nasza planeta ‒ nasza wspólna przyszłość”. Konferencja podzielona była na 3 panele eksperckie:

Panel pierwszy: „Jak zmienić system produkcji i konsumpcji żywności, aby służył człowiekowi i szanował przyrodę?” – w sesji tej omówiono konieczne zmiany w polityce rolnej UE, w tym też Polski. Podkreślono, że najwyższa pora, żeby władze Polski i UE zauważyły silną zależność między stanem środowiska, systemem gospodarczym i naszym zdrowiem, uznając konieczne zmiany za priorytet. Zwrócono uwagę, że jeśli zdrowie stanie się głównym celem transformacji, pojawi się realna szansa na zjednoczenie sił i woli. Podkreślono, że proces transformacji należy rozpocząć od budowy w miastach sieci eko-bazarów oraz systemu zaopatrzenia w zdrową, nieprzetworzoną żywność przedszkoli, szkół i szpitali, tylko w ten sposób stworzy się rynek dla ekologicznych gospodarstw rolnych.

Panel drugi: „Program przebudowy wsi i rolnictwa dla wyższej efektywności i zrównoważonego rozwoju” – przedstawiono w nim  program przebudowy wsi i rolnictwa, będący najnowszym efektem prowadzonych od 2020r. badań nad systemem produkcji żywności i dostosowaniem rolnictwa do wymagań zrównoważonego rozwoju. Program z założenia stanowi próbę określenia działań służących eliminacji takich negatywnych zjawisk, jak: niska jakość produktów rolnictwa i żywności, struktura produkcji niedostosowana do wymogów racjonalnej diety, niska efektywność produkcji rolniczej, negatywny wpływ rolnictwa na stan środowiska naturalnego i na zmiany klimatyczne. Analiza problemu wykazała, że transformacji rolnictwa nie można przeprowadzić bez uwzględnienia w jednym, zintegrowanym programie problemów produkcji żywności i popytu na żywność, jakości życia na obszarach wiejskich, ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Kluczową rolę w programie odegrać powinny jednostki samorządu terytorialnego. Powodzenie programu uzależnione jest również od zmiany społecznego podejścia do jakości żywienia i konieczności akceptacji ograniczeń wynikających z zasad zrównoważonego rozwoju.

Panel trzeci:  „Zdrowe środowisko, zdrowa żywność, zdrowy człowiek” – w tym panelu koncentrowano się na kryzysie współczesnego modelu rolnictwa, który opiera się na ilościowej produkcji przemysłowej kosztem zdrowia ludzi, środowiska oraz stabilności ekonomicznej rolników. Wskazano, że choć podstawową funkcją rolnictwa jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, to współcześnie stawia się przed rolnictwem także inne cele, które powinny być uwzględniane zarówno przez twórców polityki rolnej jak i samych rolników. Cele te dotyczą zarówno zapewnienia wysokiej jakości produkowanych płodów rolnych, ograniczania negatywnego wpływu produkcji na zasoby przyrodnicze, różnorodność biologiczną i klimat.

W konferencji wzięło udział 15 panelistów (w tym 4 dziennikarzy zajmujących się tematyką zdrowa, ekologii). Zainteresowanie udziałem w konferencji przekroczyło oczekiwania organizatorów, wzięło w niej udział ponad 250 osób, wśród których byli m.in. naukowcy, przedstawiciele sektora rolniczego, przedstawiciele organizacji pozarządowych, politycy, samorządowcy oraz studenci.

W konferencji poszerzono wymiar naukowy o sesję posterową, w której studenci, młodzi pracownicy nauki i doświadczeni badacze reprezentujący 15 ośrodków akademickich podjęli się prezentacji wyników badań w obszarze zrównoważonego rozwoju.

PROGRAM KONFERENCJI