Czy potencjał studentów przekłada się na biznes? Międzynarodowe badanie we WSIiZ

Student – biznesmen

Katedra Przedsiębiorczości WSIiZ w Rzeszowie zakończyła drugie badanie potencjału przedsiębiorczego studentów. To unikatowe przedsięwzięcie badawcze realizowane jest przez zespół WSIiZ nie tylko w Polsce, ale również na uczelniach partnerskich z krajów Grupy Wyszehradzkiej, Bałkanów oraz Republik Bałtyckich. Dotychczas zgromadzono bazę ponad 5000 ankiet, stanowiącą cenny materiał do analizy ekosystemów wsparcia biznesu w różnych krajach.

Taka skala porównawcza pozwala na mapowanie różnic makroekonomicznych i instytucjonalnych między Europą Środkową a regionem bałkańskim, co czyni bazę danych unikatowym w skali europejskiej zasobem wiedzy o pokoleniu Z – mówi prof. Tomasz Skica, Kierownik Katedry Przedsiębiorczości WSIiZ.

Kluczowym atutem projektu badawczego WSIiZ jest wykorzystanie w pełni autorskiego narzędzia badawczego, które zostało opracowane w ramach interdyscyplinarnej współpracy ekonomistów, a także specjalistów z zakresu psychologii i socjologii.

Kwestionariusz został opracowany we współpracy z psychologami i socjologami, co pozwoliło uchwycić nie tylko deklaracje dotyczące przedsiębiorczości, ale także szerszy kontekst postaw, motywacji i barier odczuwanych przez studentów. Połączenie trzech optyk badawczych pozwala wyjść poza klasyczne twarde wskaźniki ekonomiczne i dotrzeć do głębszych uwarunkowań behawioralnych oraz mentalnych młodych ludzi – dodaje dr Łukasz Cywiński z Katedry Przedsiębiorczości WSIiZ.

Intrygująca luka

W polskiej edycji, przeprowadzonej w roku akademickim 2025-2026, przebadano 1124 studentów WSIiZ. Badanie objęło wszystkie kierunki, stopnie, tryby i ścieżki językowe. Dzięki interdyscyplinarnej metodologii i objęciu badaniem minimum 20% studentów z każdego kierunku, wyniki mają w pełni reprezentatywny charakter. Ujawniają intrygującą lukę pomiędzy przedsiębiorczymi deklaracjami a realnym działaniem, ponieważ aż 57% studentów uważa, że ma potencjał przedsiębiorczy, jednak tylko 16,5% faktycznie prowadzi firmę lub posiada udziały w spółkach. Zaledwie 7% planuje start biznesu w trakcie studiów.

Ta dysproporcja (tzw. luka intencja-zachowanie) to kluczowy punkt diagnozy: młodzi ludzie posiadają kapitał startowy w postaci samooceny, jednak paraliżuje ich faza wdrożeniowa. Młodzi ludzie wykazują wysoką kreatywność i poczucie kontroli, ale brakuje im motywacji do działania oraz skłonności do podejmowania ryzyka – wyjaśnia wyniki Jakub Boratyn, Sekretarz Katedry Przedsiębiorczości.

Barierą nie jest brak pomysłów, lecz lęk przed porażką i rynkową niepewnością – cecha charakterystyczna dla pokolenia wchodzącego na rynek w czasach globalnych zawirowań – podsumowuje Ruben Badalyan, asystent stażysta w Katedrze Przedsiębiorczości.

Aktywność biznesowa a kierunek studiów

W ujęciu kierunków studiów najwyższą aktywnością biznesową wyróżniają się kosmetologia oraz informatyka, a najsilniejsze intencje przedsiębiorcze widać w grupach wiekowych od 19 do 24 lat. Uzyskane wyniki pokazują dwa odmienne modele przedsiębiorczości: z jednej strony elastyczne, tradycyjne mikro-usługi oparte na relacjach, z drugiej – technologiczne, łatwo skalowalne biznesy o globalnym potencjale.

Szczyt aktywności przed 24. rokiem życia to sygnał, że studia są optymalnym oknem transferowym dla młodych przedsiębiorców, zanim wejdą w zobowiązania stabilnego etatu – mówi Jakub Boratyn.

Uzyskane wyniki stanowią cenne źródło wiedzy dla praktyki akademickiej. Mogą one posłużyć do modyfikacji programów studiów, projektowania nowych ścieżek edukacyjnych oraz unowocześniania metod kształcenia tak, aby silniej stymulować motywację studentów i uczyć ich zarządzania ryzykiem. Ponadto wnioski te pozwalają na skuteczniejsze wspieranie studentów w samym procesie zakładania, inkubacji i długofalowego projektowania ich własnej działalności gospodarczej.

Wymaga to jednak odejścia od tradycyjnej teorii biznesu na rzecz warsztatów symulacyjnych, treningów odporności oraz laboratoriów rynkowych (np. w formie spółek celowych uczelni), gdzie błąd traktowany jest jako element nauki, a nie porażka – dodają dr Łukasz Cywiński oraz prof. Tomasz Skica.

Międzynarodowość w podejściu do biznesu

Badanie doskonale odzwierciedla międzynarodowy charakter uczelni, gdzie studenci zagraniczni stanowią ponad 32% próby. Pokazuje ono, że oczekiwania wobec wsparcia różnią się istotnie w zależności od kraju pochodzenia. Najbardziej pewni siebie są studentki i studenci z Zimbabwe, wśród których aż 73% uważa, że dysponuje potencjałem przedsiębiorczym, z Kazachstanu z wynikiem 60%, podczas gdy wśród studentów z Ukrainy wskaźnik ten wynosi 47%. Wyższa pewność siebie studentów z krajów afrykańskich i azjatyckich często wynika z konieczności radzenia sobie w trudniejszych, dynamicznych ekosystemach gospodarczych, gdzie przedsiębiorczość jest naturalną strategią życiową.

Niższy wskaźnik u studentów z Ukrainy może być z kolei odzwierciedleniem ostrożności i poczucia tymczasowości wywołanego sytuacją geopolityczną – zauważa Ruben Badalyan.

W grupie studentów prowadzących już biznes dominują Polacy stanowiący około 52%, wyprzedzając studentów z Ukrainy oraz Kazachstanu. Różnice widać także w samych potrzebach, ponieważ Polacy oczekują głównie doradztwa finansowo-księgowego, Ukraińcy i Kazachowie wsparcia prawnego, Białorusini konsultacji swoich pomysłów z praktykami biznesu, a studenci z Zimbabwe pomocy w pisaniu biznesplanów.

Te rozbieżności precyzyjnie diagnozują bariery wejścia: Polacy znają realia, więc szukają optymalizacji podatkowej; studenci ze Wschodu mierzą się z barierami administracyjnymi obcego państwa i potrzebują nawigacji prawnej; studenci z Zimbabwe poszukują z kolei strukturyzacji swoich wizji w uniwersalny język biznesplanu – wskazuje Jakub Boratyn.

To zróżnicowanie kulturowe odsłania zupełnie nową perspektywę – na uczelni tworzy się unikalna, wielokulturowa przestrzeń dla powstawania innowacyjnych biznesów. Synergia odmiennych podejść, doświadczeń gospodarczych oraz kapitału kulturowego studentów z różnych stron świata może stać się inkubatorem przedsięwzięć zrodzonych na styku wielu kultur.

Startupy z potencjałem eksportowym

W opinii autorów badania – pracowników Katedry Przedsiębiorczości WSIiZ, uczelnia staje się mikro-laboratorium globalizacji – zespoły studenckie łączące polską znajomość rynku z międzynarodową siecią kontaktów i elastycznością mogą tworzyć startupy o natychmiastowym potencjale eksportowym. Wyzwaniem nie jest brak ducha przedsiębiorczości, ale komunikacja i dopasowanie narzędzi, dlatego uczelnia stoi przed zadaniem stworzenia oferty wsparcia, która uwzględni tę specyfikę kulturową i narodową studentów.

Kluczem do sukcesu będzie odejście od uniwersalnych szablonów na rzecz modułowego systemu doradztwa – uczelniany ekosystem przedsiębiorczości musi nauczyć się mówić wieloma językami odzwierciedlającymi zróżnicowane potrzeby studentów – podsumowuje prof. Skica.

Autorzy badań: