Jak wykorzystać rzeczywistość wirtualną i rozszerzoną do opowiadania historii miejsc? Czy technologie immersyjne mogą pogłębiać nasze rozumienie dziedzictwa kulturowego i pamięci historycznej? Na te pytania poszukiwali odpowiedzi uczestnicy międzynarodowego seminarium naukowego „Immersive and Interactive Storytelling of Place: Aesthetics and Design Principles”, które odbyło się w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach cyklu seminariów sojuszu europejskich uczelni SUNRISE.
Seminarium zgromadziło badaczy reprezentujących uczelnie z Polski, Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec, zajmujących się literaturą elektroniczną, humanistyką cyfrową, projektowaniem narracji interaktywnych oraz zastosowaniem technologii immersyjnych w kulturze i edukacji. Spotkanie stanowiło przestrzeń międzynarodowej wymiany doświadczeń oraz dyskusji nad możliwościami wykorzystania nowych mediów w badaniu, interpretowaniu i prezentowaniu dziedzictwa kulturowego.
Spotkanie otworzył Grzegorz Karpiuk, koordynator SUNRISE, przedstawiając kontekst seminarium oraz znaczenie współpracy międzynarodowej w rozwijaniu interdyscyplinarnych badań naukowych.
Trzy podejścia do opowiadania historii miejsc
Głównym tematem seminarium była relacja między miejscem, narracją i doświadczeniem odbiorcy. Uczestnicy zastanawiali się, w jaki sposób technologie rzeczywistości wirtualnej (VR), rozszerzonej (AR) i mieszanej (MR) pozwalają tworzyć nowe formy opowiadania historii, w których przestrzeń przestaje być jedynie tłem wydarzeń, a staje się aktywnym elementem narracji.
Jednym z najważniejszych elementów seminarium była prezentacja międzynarodowych projektów badawczych poświęconych wykorzystaniu technologii cyfrowych w tworzeniu interaktywnych narracji przestrzennych. Wystąpienia pozwoliły przyjrzeć się trzem uzupełniającym się podejściom do opowiadania historii miejsc: gamifikacji, immersji oraz wzbogacaniu przestrzeni o cyfrowe warstwy narracyjne.
Dr Charlie Hargood z Bournemouth University zaprezentował projekt LUTE, koncentrujący się na narzędziach wspierających projektowanie interaktywnych gier i doświadczeń wykorzystujących rzeczywistość mieszaną w kontekście dziedzictwa kulturowego. Przedstawione rozwiązania pokazały, w jaki sposób mechanizmy gier mogą angażować odbiorców w odkrywanie historii i znaczeń związanych z określonymi miejscami.
Prof. Serge Bouchardon z University of Technology of Compiègne przedstawił projekt ITS-STORY, łączący technologie rzeczywistości mieszanej z narracjami interaktywnymi i problematyką empatii historycznej. Jego wystąpienie koncentrowało się na możliwościach wykorzystania immersji do tworzenia doświadczeń pozwalających odbiorcom poznawać i interpretować przeszłość w bezpośrednim związku z przestrzenią.
Z kolei dr Agnieszka Przybyszewska z Uniwersytetu Łódzkiego omówiła własne doświadczenia badawcze oraz projekty z pogranicza literatury elektronicznej, narracji lokacyjnych i technologii XR. Zwróciła szczególną uwagę na interdyscyplinarny charakter takich przedsięwzięć, łączących analizę i interpretację literacką, badania odbiorców oraz współpracę z artystami i twórcami nowych mediów.
Zaprezentowane projekty pokazały różnorodność metod wykorzystywanych we współczesnym storytellingu przestrzennym, a także znaczenie współpracy między humanistami, badaczami mediów i specjalistami zajmującymi się projektowaniem technologii interaktywnych.
Hipertekst, doświadczenie cielesne i dziedzictwo kulturowe
Ważnym uzupełnieniem dyskusji były wystąpienia poświęcone technologicznym, estetycznym i kulturowym aspektom narracji cyfrowych.
Prof. Claus Atzenbeck z Hof University of Applied Sciences przedstawił zagadnienie infrastruktury hipertekstowej w kontekście dziedzictwa kulturowego, wskazując na rolę systemów organizacji informacji i powiązań między treściami w projektowaniu interaktywnych doświadczeń.
Z kolei dr Monika Górska-Olesińska z Uniwersytetu Łódzkiego podjęła temat narracji choroby w rzeczywistości wirtualnej. Jej wystąpienie, zatytułowane „Emergent Illness Narratives in VR”, wprowadziło do dyskusji problematykę reprezentacji doświadczeń cielesnych i możliwości ich komunikowania za pomocą mediów immersyjnych.
Dr hab. Mariusz Pisarski, prof. WSIiZ, organizator seminarium, a zarazem badacz literatury elektronicznej, hipertekstu i narracji cyfrowych, w referacie „Journey and Rite: Three Models of Locative Experience” przedstawił trzy modele doświadczenia lokacyjnego, analizując związki między podróżą, rytuałem a sposobami doświadczania przestrzeni poprzez narrację.
SUNRISE jako przestrzeń międzynarodowej współpracy naukowej
Seminarium stanowiło część działań realizowanych w ramach sojuszu SUNRISE, wspierającego międzynarodową współpracę akademicką, wymianę wiedzy oraz rozwój interdyscyplinarnych inicjatyw badawczych. Spotkanie pokazało, jak istotną rolę w badaniach nad współczesnymi mediami odgrywa współpraca przedstawicieli różnych dyscyplin — od literaturoznawstwa i nauk o komunikacji społecznej i mediach po informatykę, projektowanie interakcji i badania nad dziedzictwem kulturowym.
W seminarium uczestniczyli również pracownicy Kolegium Mediów i Komunikacji Społecznej WSIiZ, w tym dziekanka Kolegium, dr Iwona Leonowicz-Bukała, oraz dr Paula Wieczorek, pełniąca funkcję lokalnej koordynatorki wydarzenia. Obie badaczki aktywnie włączyły się w dyskusje naukowe poświęcone możliwościom wykorzystania technologii immersyjnych w opowiadaniu historii, reprezentowaniu doświadczeń oraz interpretowaniu dziedzictwa kulturowego.
Wydarzenie zakończyła dyskusja, podczas której uczestnicy wspólnie zastanawiali się nad przyszłością narracji immersyjnych, ich potencjałem poznawczym i edukacyjnym oraz wyzwaniami związanymi z projektowaniem doświadczeń przestrzennych.
Międzynarodowe seminarium SUNRISE we WSIiZ pokazało, że technologie immersyjne otwierają nowe możliwości nie tylko w zakresie prezentowania dziedzictwa kulturowego, ale także budowania relacji między miejscem, pamięcią i odbiorcą. W tym ujęciu przestrzeń staje się nie tylko przedmiotem opowieści, lecz również medium, poprzez które historia może być odkrywana, interpretowana i doświadczana.
