ADHD na studiach. Kiedy codzienność wymaga więcej wysiłku

„Wiem, co powinnam zrobić, ale nie potrafię przełożyć tego na działanie”

Długo nie rozumiałam, dlaczego pewne rzeczy przychodzą mi trudniej niż innym. Zawsze miałam poczucie, że muszę włożyć dużo więcej wysiłku w rzeczy, które dla innych wydają się bardzo proste – mówi Erwina, studentka WSIiZ na kierunku Grafika komputerowa.

Największym wyzwaniem okazały się koncentracja i rozpoczęcie zadania. Studia jeszcze mocniej uwidoczniły te trudności. Pojawiło się wiele terminów, projektów i obowiązków, które trzeba samodzielnie zaplanować. Szczególnie wymagające są okresy, gdy kilka zaliczeń i projektów nakłada się na siebie. Wtedy łatwo o poczucie przytłoczenia i odkładanie obowiązków na później.

Podobnie wyglądają długie wykłady. Erwina podkreśla, że może być zainteresowana tematem i naprawdę chcieć słuchać, a mimo to po pewnym czasie jej uwaga zaczyna uciekać.

Najgorsze jest chyba poczucie, że wiem, co powinnam zrobić, ale nie potrafię w danym momencie przełożyć tego na działanie. To powoduje frustrację i dodatkowy stres – przyznaje.

ADHD na studiach to nie tylko problem z koncentracją

Dr Olga Kurek-Ochmańska, psycholożka z Akademickiego Centrum Rozwoju Osobistego i Wsparcia Psychologicznego WSIiZ, zwraca uwagę, że ADHD może wpływać na wiele obszarów studiowania. Jednym z nich jest koncentracja – osoby z ADHD mogą łatwo rozpraszać się zarówno bodźcami z otoczenia, jak i własnymi myślami. Długie wykłady mogą więc powodować zmęczenie, a szczególnie trudne bywają zadania mało angażujące.

Jednocześnie może pojawiać się hiperfokus, czyli bardzo intensywne skupienie na interesującym temacie. Paradoksalnie może się ono wiązać z trudnością w elastycznym przenoszeniu uwagi na inne zadania.

Kolejnym obszarem jest organizacja nauki: planowanie większych projektów, dzielenie ich na etapy, pamiętanie o terminach czy właściwa ocena czasu potrzebnego na wykonanie zadania.

Wszystko to nie oznacza niższych zdolności intelektualnych, bo przecież wiele osób z ADHD osiąga bardzo dobre wyniki, ale jest to okupione kosztem znacznie większego wysiłku i przeciążenia – podkreśla psycholożka.

Potwierdzają to także badania. Z raportu „Neuroróżnorodność na polskich uczelniach. Doświadczenia osób studiujących: w spektrum autyzmu, z ADHD i z dysleksją” wynika, że ponad 72% badanych studentów z ADHD/ADD deklarowało brak skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami. Co trzeci doświadczał również problemów ze snem. Dane pokazują, że wyzwania związane z ADHD mogą wykraczać poza samą naukę i koncentrację.

Trudności, których inni nie widzą

ADHD nie zawsze można zauważyć. Student może sprawiać wrażenie spokojnego i dobrze zorganizowanego, a jednocześnie mierzyć się z natłokiem myśli czy trudnościami z koncentracją.

Trudne jest szczególnie wtedy, kiedy ktoś interpretuje moje problemy jako lenistwo, brak zaangażowania albo nieodpowiedzialność – mówi Erwina. – Staram się jednak coraz częściej mówić o tym otwarcie. Uważam, że świadomość ADHD jest bardzo ważna, ponieważ nie każda trudność jest widoczna na pierwszy rzut oka.

Psycholog akademicki wskazuje, że liczba studentów zgłaszających trudności związane z ADHD i neuroróżnorodnością rośnie. Wiąże to m.in. z lepszą diagnostyką, większą świadomością oraz częstszym rozpoznawaniem ADHD u dorosłych. Zwraca również uwagę na większą otwartość młodego pokolenia na korzystanie z pomocy psychologicznej i rozmowę o zdrowiu psychicznym.

Dlaczego tak trudno poprosić o pomoc?

Sama świadomość swoich potrzeb nie zawsze oznacza gotowość do szukania wsparcia. Erwina przez długi czas nie mówiła otwarcie o ADHD. Obawiała się oceny i tego, że diagnoza może zostać potraktowana jako wymówka. Przełomem było opowiedzenie o własnym doświadczeniu w podcaście przygotowywanym na zaliczenie. Dziś nadal nie korzysta z indywidualnych form wsparcia na uczelni, ale coraz lepiej rozumie, że nie musi ukrywać swoich trudności.

Podobne bariery dostrzega dr Olga Kurek-Ochmańska.

Studenci mogą obawiać się, że zostaną uznani za leniwych, wstydzić się, że „inni sobie radzą”, albo mieć wcześniejsze doświadczenia niezrozumienia. W efekcie pomoc bywa odkładana aż do pojawienia się kryzysu.

Dlatego znaczenie ma również postawa wykładowców. Jasno określone wymagania, wcześniejsze udostępnianie materiałów, dzielenie większych zadań na etapy czy przypominanie o terminach mogą ułatwiać studiowanie. Ważne jest też tworzenie atmosfery, w której o trudnościach można powiedzieć bez obawy przed stygmatyzacją.

Wsparcie nie oznacza niższych wymagań

Co zrobić, kiedy ADHD zaczyna utrudniać studiowanie? Zdaniem psychologa przede wszystkim nie warto czekać do sesji ani do momentu, gdy problemy zaczną się nawarstwiać.

Student może zgłosić się m.in. do Akademickiego Centrum Rozwoju Osobistego i Wsparcia Psychologicznego WSIiZ. Podczas konsultacji ze specjalistą można wspólnie przyjrzeć się sytuacji i potrzebom oraz dostępnym formom pomocy. Co istotne, nie trzeba mieć diagnozy ADHD, aby poprosić o wsparcie. Przyczyną trudności może być również przeciążenie, lęk czy kryzys.

Celem wsparcia nie jest obniżanie wymagań, tylko wyrównywanie szans poprzez usuwanie niepotrzebnych barier – podkreśla psycholożka.

W jej ocenie potrzebne są łatwo dostępna pomoc psychologiczna, przejrzyste procedury, szkolenia kadry dotyczące neuroróżnorodności i działania psychoedukacyjne skierowane do całej społeczności akademickiej.

„Nie skreślaj siebie na starcie”

Studentka WSIiZ znalazła własne sposoby radzenia sobie. Pomaga jej dzielenie dużych zadań na mniejsze, zapisywanie terminów oraz szukanie sposobów na utrzymanie zainteresowania tematem. Ważna jest dla niej także możliwość kreatywnej realizacji projektów. Studiując grafikę, może wykorzystywać swoje zainteresowania i mocne strony. Gdy temat ją angażuje, potrafi bardzo intensywnie się na nim skupić.

Innym studentom z ADHD radzi przede wszystkim, aby nie porównywali swojego sposobu funkcjonowania z innymi i nie bali się szukać pomocy.

Studia z ADHD mogą wyglądać trochę inaczej, ale to nie znaczy, że muszą być mniej wartościowe. Czasami potrzebujemy po prostu znaleźć własną drogę – podsumowuje Erwina.