Dr Joanna Wójcik

Zastępca Kierownika Katedry Kognitywistyki Modelowania Matematycznego, Kierownik Sekcji ds. e-learningu. Ekspert Centrum Rozwoju Dydaktyki WSIiZ. Doktor nauk ekonomicznych w dyscyplinie zarządzania. Od wielu lat aktywnie zaangażowana w rozwój innowacyjnej dydaktyki akademickiej, e-learningu oraz kształcenia opartego na nowoczesnych technologiach. W swojej pracy łączy doświadczenie badawcze, dydaktyczne i organizacyjne, koncentrując się na projektowaniu efektywnych i atrakcyjnych form kształcenia, odpowiadających na wyzwania rynku pracy oraz zielonej i cyfrowej transformacji.

W debacie dotyczącej zrównoważonego rozwoju coraz częściej pojawia się pojęcie podwójnej transformacji (twin transition), odnoszące się do równoległych procesów transformacji ekologicznej i cyfrowej. Oba te procesy są ze sobą ściśle powiązane: technologie cyfrowe wspierają realizację celów środowiskowych, natomiast zielona transformacja wyznacza kierunki odpowiedzialnego wykorzystania technologii. W praktyce oznacza to konieczność nowego podejścia do kształcenia i rozwoju kompetencji.

Podwójna transformacja – więcej niż modne hasło

Zmiany klimatyczne, rozwój technologii cyfrowych oraz dynamiczne przeobrażenia rynku pracy powodują, że zielona i cyfrowa transformacja nie mogą być analizowane w oderwaniu od siebie. Efektywność energetyczna, zarządzanie zasobami, analiza danych środowiskowych czy cyfrowe wsparcie procesów decyzyjnych stają się integralnymi elementami współczesnych strategii rozwojowych.

W tym kontekście kluczowe znaczenie zyskuje pytanie o kompetencje, jakie powinni posiadać absolwenci uczelni wyższych, pracownicy organizacji oraz kadra zarządzająca, aby aktywnie uczestniczyć w procesach transformacyjnych. Odpowiedzią na to wyzwanie jest dokument Competency Framework for the Twin Green and Digital Transition, opracowany w ramach międzynarodowego projektu GreenTech Horizons, przy współudziale naukowców z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie.

Podstawy empiryczne opracowania frameworku

Framework kompetencyjny, opracowany w ramach projektu GreenTech Horizons – Fostering Dual Green and Digital Transitions through Education and Innovation in the Neighbourhood East, Central Asia, and Asia, nie powstał w oderwaniu od rzeczywistości. Jego fundamentem były szeroko zakrojone badania międzynarodowe, skoncentrowane na trzech krajach: Kazachstanie, Mongolii i Azerbejdżanie – regionach stojących dziś przed szczególnie intensywnymi wyzwaniami transformacyjnymi.

W ramach raportu State-of-the-art “Green & Digital Transition: opportunities, challenges and gaps” przeprowadzono m.in.:

• analizę ponad 100 raportów, strategii i dokumentów dotyczących zielonej i cyfrowej transformacji,
• analizę rynku pracy w ponad 50 sektorach gospodarki w Kazachstanie, Mongolii i Azerbejdżanie,
• przegląd ponad 40 programów studiów realizowanych przez uczelnie wyższe w tych krajach,
• badanie ankietowe wśród 895 przedstawicieli przemysłu,
• wywiady z 125 reprezentantami uczelni wyższych (kadra dydaktyczna i administracyjna).

Wyniki były jednoznaczne:

• 75% respondentów z przemysłu wskazało istotne luki kompetencyjne m.in. w obszarach AI, IoT i zielonej energii,
• 60% firm zadeklarowało trudności w pozyskiwaniu specjalistów ds. zrównoważonego rozwoju,
• tylko około 30% analizowanych programów studiów w wystarczającym stopniu uwzględniało zielone i cyfrowe kompetencje.

Uzyskane wyniki jednoznacznie potwierdziły potrzebę opracowania spójnego modelu kompetencyjnego, który mógłby stanowić punkt odniesienia dla reformy programów kształcenia.

Charakterystyka frameworku kompetencji

Framework to mapa kompetencji, która porządkuje złożony obszar podwójnej transformacji i ułatwia jego przełożenie na edukację oraz praktykę zawodową. Łączy on trzy wzajemnie przenikające się obszary: zielony, cyfrowy i biznesowy.

Model obejmuje kilkadziesiąt szczegółowych kompetencji, pogrupowanych tematycznie, i podkreśla ich wzajemne zależności. Framework nie jest dokumentem o charakterze deklaratywnym, lecz narzędziem zaprojektowanym z myślą o praktycznym zastosowaniu w edukacji akademickiej, kształceniu pozaformalnym oraz szkoleniach dla praktyków.

Framework GreenTech Horizons – w pigułce

• 3 obszary kompetencji: zielone, cyfrowe i biznesowe
• kilkadziesiąt szczegółowych kompetencji, pogrupowanych tematycznie
• wyraźne pokazanie powiązań między technologią, środowiskiem i rynkiem
• model oparty na rzeczywistych potrzebach Kazachstanu, Mongolii i Azerbejdżanu
• narzędzie gotowe do wykorzystania w edukacji akademickiej i pozaformalnej.

Framework pokazuje, że skuteczna transformacja nie polega na rozwijaniu jednego typu umiejętności, lecz na łączeniu kompetencji środowiskowych, cyfrowych i przedsiębiorczych w spójną całość.

Rola WSIiZ – od współtworzenia do wdrażania

Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie jest aktywnym partnerem projektu GreenTech Horizons – Fostering Dual Green and Digital Transitions through Education and Innovation in the Neighbourhood East, Central Asia, and Asia. Doświadczenie WSIiZ w obszarze nowoczesnej dydaktyki, e-learningu oraz kształcenia interdyscyplinarnego miało tu realne znaczenie.

Co jednak szczególnie istotne, rola WSIiZ nie zakończyła się na etapie koncepcyjnym. Uczelnia objęła przewodnictwo w kolejnym kroku projektu – przełożeniu frameworku na konkretne rozwiązania edukacyjne.

Na bazie frameworku Competency Framework for the Twin Green and Digital Transition opracowano dwa kursy:

• Green Entrepreneurship and Innovation,
• Digital Literacy & Transformation for Sustainability.

Oba kursy zostały zaprojektowane w ścisłym powiązaniu z kompetencjami zidentyfikowanymi w badaniach. Łączą wiedzę teoretyczną z pracą projektową, myśleniem problemowym i wykorzystaniem narzędzi cyfrowych. Pokazują, jak idee podwójnej transformacji można przełożyć na realne umiejętności i działania.

Edukacja, która wyprzedza zmiany

Projekt GreenTech Horizons pokazuje, że nowoczesna edukacja nie polega dziś na reagowaniu na zmiany z opóźnieniem. Chodzi o ich współtworzenie – w dialogu z rynkiem pracy, technologią i wyzwaniami środowiskowymi.

WSIiZ, angażując się zarówno w badania, jak i w projektowanie konkretnych kursów, konsekwentnie buduje swoją rolę uczelni, która łączy wiedzę, praktykę i odpowiedzialność za przyszłość.

Źródła

State-of-the-Art Report: Green & Digital Transition
https://greentech-horizons.com/state-of-the-art-report-green-digital-transition/

Competency Framework for Green & Digital Skills
https://greentech-horizons.com/competency-framework-for-green-digital-skills/