Mężczyzna pod presją. Jak stereotypy męskości wpływają na zdrowie psychiczne?

Zdrowie psychiczne mężczyzn – to ciągle temat tabu

Choć w ostatnich latach temat zdrowia psychicznego stał się przedmiotem coraz szerszej debaty publicznej, mężczyźni nadal pozostają grupą, która rzadziej korzysta z profesjonalnego wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego. Dane wskazują, że mężczyźni znacznie rzadziej zgłaszają problemy emocjonalne, rzadziej uczestniczą w psychoterapii oraz później poszukują pomocy specjalistycznej niż kobiety (Seidler i in., 2016).

Paradoksalnie, to właśnie mężczyźni częściej umierają w wyniku samobójstw. Według danych Komendy Głównej Policji ponad 80% osób, które każdego roku odbierają sobie życie w Polsce, stanowią właśnie mężczyźni. O podobnych proporcjach w większości krajów europejskich i Ameryce Północnej mówią dane WHO z 2025.

Jedną z przyczyn tego zjawiska jest utrzymujące się społeczne przekonanie, że mężczyzna powinien być silny, samowystarczalny i odporny psychicznie.

W efekcie wielu mężczyzn doświadcza trudności w rozpoznawaniu, wyrażaniu i komunikowaniu własnych emocji.

„Prawdziwy mężczyzna sobie poradzi” – stereotypy męskości a psychika

Od najmłodszych lat chłopcy słyszą komunikaty: „nie płacz”, „bądź twardy”, „musisz sobie poradzić”. Takie przekazy tworzą wzorzec tzw. tradycyjnej męskości, oparty na samokontroli, niezależności i dominacji.

Badania wskazują, że silna identyfikacja z tradycyjnymi normami męskości wiąże się z większym ryzykiem występowania depresji, zachowań autodestrukcyjnych, nadużywania substancji psychoaktywnych oraz unikaniem pomocy psychologicznej (Wong i in., 2017).

Problem nie polega na samej potrzebie bycia odpowiedzialnym czy zaradnym.

Trudność pojawia się wtedy, gdy mężczyzna uznaje, że okazywanie słabości, lęku czy bezradności jest oznaką porażki. W konsekwencji emocje zostają tłumione, a napięcie psychiczne narasta.

Presja sukcesu, studiów i kariery

Współczesny mężczyzna funkcjonuje pod wpływem wielu oczekiwań społecznych. Z jednej strony powinien osiągać sukces zawodowy, być przedsiębiorczy i skuteczny. Z drugiej strony oczekuje się od niego zaangażowania w życie rodzinne, rozwijania relacji oraz dbania o własne zdrowie.

Szczególnie widoczne jest to wśród młodych dorosłych i studentów, którzy znajdują się na etapie budowania swojej tożsamości zawodowej i społecznej.

Presja osiągnięć akademickich, niepewność rynku pracy, wysokie koszty życia oraz ciągłe porównywanie się z innymi za pośrednictwem mediów społecznościowych, mogą prowadzić do przewlekłego stresu i poczucia niewystarczalności.

Badania prowadzone po pandemii COVID-19 wskazują na wzrost poziomu objawów depresyjnych i lękowych wśród młodych mężczyzn, szczególnie tych znajdujących się na etapie przejścia między edukacją a rynkiem pracy (OECD, 2024).

Czy młodzi mężczyźni potrafią dziś mówić o swoich emocjach?

W ostatnich latach można zaobserwować pozytywne zmiany. Młodsze pokolenia coraz częściej deklarują gotowość do rozmowy o emocjach oraz większą otwartość na korzystanie z pomocy psychologicznej.

Jednocześnie wielu młodych mężczyzn nadal doświadcza konfliktu pomiędzy własnymi potrzebami emocjonalnymi a oczekiwaniami społecznymi.

Z jednej strony słyszą, że warto dbać o zdrowie psychiczne, z drugiej zaś nadal spotykają się z przekonaniem, że „mężczyzna powinien być twardy”.

W rezultacie część młodych mężczyzn doświadcza trudności w budowaniu autentycznej tożsamości emocjonalnej i relacyjnej.

Gdy siła staje się ciężarem

Siła psychiczna jest ważnym zasobem, który pomaga radzić sobie z przeciwnościami losu. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy siła rozumiana jest jako konieczność nieustannego radzenia sobie samemu.

Przewlekłe tłumienie emocji wiąże się z podwyższonym poziomem stresu fizjologicznego, większym ryzykiem chorób somatycznych oraz pogorszeniem jakości relacji interpersonalnych. Badania pokazują, że unikanie emocji może zwiększać ryzyko występowania objawów depresyjnych oraz zachowań impulsywnych (Levant i Richmond, 2016).

Prawdziwa odporność psychiczna nie oznacza braku słabości, lecz zdolność do elastycznego reagowania na trudności oraz umiejętność korzystania ze wsparcia wtedy, gdy jest ono potrzebne.

Czy depresja u mężczyzn wygląda inaczej?

Depresja u mężczyzn często przybiera mniej typowy obraz kliniczny niż u kobiet. Oprócz smutku czy obniżonego nastroju mogą pojawiać się:

• drażliwość i wybuchowość,
• zachowania agresywne,
• nadmierne zaangażowanie w pracę,
• izolowanie się od bliskich,
• ryzykowne zachowania,
• nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.

Z tego powodu depresja u mężczyzn bywa rozpoznawana później lub pozostaje niezdiagnozowana przez długi czas. Niektórzy badacze wskazują wręcz na istnienie tzw. „męskiego fenotypu depresji”, charakteryzującego się dominacją objawów zewnętrznych i behawioralnych (Martin i in., 2013).

Dlaczego mężczyźni rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej?

Najczęściej wskazywanymi powodami są:

• obawa przed oceną społeczną,
• przekonanie o konieczności samodzielnego radzenia sobie,
• trudność w rozpoznawaniu własnych emocji,
• brak wiedzy na temat form pomocy,
• lęk przed stygmatyzacją.

Badania pokazują, że mężczyźni częściej zgłaszają się po pomoc dopiero wtedy, gdy objawy osiągają wysokie nasilenie i zaczynają znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie (Seidler i in., 2016).

To sprawia, że działania profilaktyczne i edukacyjne odgrywają szczególnie istotną rolę w poprawie zdrowia psychicznego mężczyzn.

Najtrudniejsze słowa: „Potrzebuję pomocy”

Przyznanie się do trudności psychicznych wymaga odwagi. Wbrew stereotypom nie jest oznaką słabości, lecz przejawem odpowiedzialności za własne zdrowie.

Coraz więcej kampanii społecznych stara się przełamywać ten mit. Przykładem są działania realizowane przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, które w swoich programach profilaktycznych zwraca uwagę na znaczenie zdrowia psychicznego mężczyzn, przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz rozwijanie kompetencji emocjonalnych.

Eksperci podkreślają, że wcześniejsze zgłoszenie się po pomoc zwiększa skuteczność wsparcia psychologicznego i zmniejsza ryzyko rozwoju poważnych zaburzeń psychicznych.

Rola wsparcia rodziny, przyjaciół i uczelni

Zdrowie psychiczne nie jest wyłącznie indywidualną odpowiedzialnością jednostki. Ogromną rolę odgrywa środowisko społeczne.

Rodzina, partnerzy, przyjaciele, współpracownicy oraz społeczność akademicka mogą tworzyć przestrzeń, w której rozmowa o emocjach staje się czymś naturalnym.

Szczególnie uczelnie wyższe coraz częściej rozwijają systemy wsparcia psychologicznego dla studentów i pracowników, odpowiadając na rosnące potrzeby młodych dorosłych.

Budowanie kultury otwartości, akceptacji i wzajemnego wsparcia może skutecznie przeciwdziałać izolacji psychicznej oraz zachęcać mężczyzn do wcześniejszego poszukiwania pomocy.

Wrażliwość, dojrzałość, siła

Współczesny mężczyzna nie musi wybierać między siłą a wrażliwością. Dojrzałość psychiczna polega na umiejętności rozpoznawania własnych emocji, korzystania z dostępnych zasobów wsparcia oraz budowania zdrowych relacji z innymi ludźmi.

Przełamywanie stereotypów dotyczących męskości nie oznacza rezygnacji z męskiej tożsamości. Oznacza natomiast tworzenie przestrzeni, w której każdy mężczyzna może bez lęku powiedzieć: „Nie radzę sobie” – i otrzymać potrzebną pomoc.

Artykuł ekspercki Jana Gosztyły – psychologa, psychoterapeuty, specjalisty terapii uzależnień. Prowadzi prywatną praktykę psychoterapeutyczną, a także warsztaty i treningi rozwoju osobistego oraz zajęcia psychoprofilaktyczne. Pracuje z osobami poszukującym wsparcia w kryzysach życiowych, dotkniętymi trudnościami w relacjach z innymi ludźmi, chcącymi lepiej zrozumieć siebie oraz pragnącymi zmienić swój sposób funkcjonowania w świecie.

Bibliografia

Addis, M. E., & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help seeking. American Psychologist, 58(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.58.1.5

Levant, R. F., & Richmond, K. (2016). The gender role strain paradigm and masculinity ideologies. In Y. J. Wong & S. R. Wester (Eds.), APA handbook of men and masculinities (pp. 23–49). American Psychological Association.

Martin, L. A., Neighbors, H. W., & Griffith, D. M. (2013). The experience of symptoms of depression in men vs women. JAMA Psychiatry, 70(10), 1100–1106. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.1985

OECD. (2024). Health at a Glance 2024: OECD Indicators. OECD Publishing.

Seidler, Z. E., Dawes, A. J., Rice, S. M., Oliffe, J. L., & Dhillon, H. M. (2016). The role of masculinity in men’s help-seeking for depression. Clinical Psychology Review, 49, 106–118. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.09.002

World Health Organization. (2025). Suicide worldwide in 2021: Global health estimates. WHO.

Wong, Y. J., Ho, M. H. R., Wang, S. Y., & Miller, I. S. K. (2017). Meta-analyses of the relationship between conformity to masculine norms and mental health-related outcomes. Journal of Counseling Psychology, 64(1), 80–93. https://doi.org/10.1037/cou0000176