Sztuczna inteligencja na dobre wkroczyła do świata nauki, zmieniając sposób prowadzenia badań, analizowania danych i przygotowywania publikacji. Przed przyszłymi doktorami pojawiają się nowe możliwości, ale także wyzwania, których wcześniejsze pokolenia naukowców nie znały. Jak napisać wartościową rozprawę doktorską w czasach, w których AI tak szybko przesuwa granice nauki?

AI-zacja nauki – nowe wyzwanie, nowe możliwości

Termin AI-zacja, coraz częściej używany w środowisku medioznawczym, opisuje proces wkraczania sztucznej inteligencji do kolejnych dziedzin życia: od kultury i komunikacji, przez medycynę, po finanse i prawo. Dla kandydatek i kandydatów do stopnia doktora oznacza to zarówno nowe narzędzia wspomagające pracę naukową, jak i zupełnie nowe wyzwania metodologiczne.

Narzędzia AI mogą dziś realnie przyspieszyć pewne etapy pracy badawczej: wyszukiwanie i porządkowanie literatury, analizę dużych zbiorów danych czy automatyzację analiz bibliometrycznych. Żaden system generatywny nie zastąpi jednak głębokiej, oryginalnej refleksji naukowej – tego, czym doktorat musi się wyróżniać. Wartościowa rozprawa pozostaje wynikiem intelektualnej pracy badaczki lub badacza, a AI jest tu co najwyżej pomocniczym narzędziem – jak kiedyś wyszukiwarka biblioteczna.

Najszybciej zmieniające się pole badań: media i komunikacja

Szczególne wyzwanie czeka kandydatki i kandydatów piszących doktoraty z zakresu nauk o komunikacji społecznej i mediach. Zajmując się tematyką medialną, należy brać pod uwagę wpływ i powiązania tworzenia oraz odbioru przekazów medialnych, co stwarza problemy przede wszystkim ze względu na dynamiczne zmiany w obszarze AI. Niektóre teorie i opisy funkcjonowania systemów bardzo szybko stają się nieaktualne. Tematy rozpraw ściśle związane ze sztuczną inteligencją opisują stan rzeczy w momencie badania, a za miesiąc lub pół roku obraz może wyglądać zupełnie inaczej.

Wiedza ekspercka zdobyta w toku przygotowania doktoratu nie jest zagrożona przez AI – wręcz przeciwnie, staje się konieczna. To właśnie doktorzy nauk o komunikacji i mediach są dziś najbardziej potrzebni, by badać, rozumieć i opisywać rzeczywistość, w której sztuczna inteligencja stała się fundamentalnym składnikiem ekosystemu informacyjnego – zaznacza dr hab. Marcin Szewczyk, prof. WSIiZ, kierownik Seminarium doktoranckiego z nauk o komunikacji społecznej i mediach na WSIiZ.

Jednym z najbardziej nośnych przykładów jest teoria martwego internetu (Dead Internet Theory). Jeszcze kilka lat temu brzmiała jak teoria spiskowa. Dziś jest mierzalną rzeczywistością. Według raportu Imperva za rok 2024, po raz pierwszy w historii boty stanowiły ponad 51% całego ruchu w internecie – ludzie stali się mniejszością w sieci, którą sami zbudowali. Analiza 65 000 artykułów przeprowadzona przez firmę Graphite wykazała, że 50,3% nowo publikowanych treści online jest generowanych głównie przez AI – podczas gdy przed premierą ChatGPT w 2022 roku wskaźnik ten wynosił zaledwie 5%. Niezależna analiza Ahrefs 900 000 nowych stron z kwietnia 2025 roku podniosła tę wartość do 74,2% treści zawierających AI-generated content.

Badania Penn State University pokazują, że człowiek odróżnia tekst napisany przez AI od ludzkiego zaledwie w 53% przypadków – statystycznie niemalże tyle samo, co przypadkowe zgadywanie. To tworzy olbrzymi problem dezinformacji, fake newsów i falsyfikacji rzeczywistości – i jednocześnie niezwykłe pole badawcze dla doktorantek i doktorantów z komunikacji społecznej i mediów.

Doktorat z medycyny w erze AI – kiedy algorytm diagnozuje szybciej niż lekarz

Nauki medyczne są dziś jedną z najgorętszych dyscyplin z punktu widzenia badań nad AI. Zaawansowane modele językowe (LLM) i wizyjne sieci neuronowe (CNN) potrafią analizować dane EHR, wykrywać nowotwory na obrazach MRI i CT z dokładnością porównywalną do doświadczonych specjalistów oraz wspierać tworzenie spersonalizowanych planów terapeutycznych. Polskie badania z 2024 roku wykazały, że ChatGPT-3.5 osiągnął wyniki na poziomie zdawalności w Lekarskim Egzaminie Końcowym – teście złożonym z 980 pytań obejmujących pięć sesji egzaminacyjnych z lat 2022–2024.

Dla kandydatek i kandydatów do doktoratu z nauk medycznych oznacza to zarówno szansę (AI jako narzędzie badawcze i temat dysertacji), jak i wyzwanie: konieczność precyzyjnego określenia etycznych granic, ram prawnych oraz aktualnego stanu regulacji AI w ochronie zdrowia. To obszar, w którym dobrze osadzona metodologicznie rozprawa doktorska ma dziś realną wartość aplikacyjną.

Doktorat z ekonomii i finansów – AI w centrum zarządzania ryzykiem

Nie mniej fascynującym terenem dla badaczek i badaczy jest dyscyplina ekonomii i finansów. Algorytmy uczenia maszynowego i sieci neuronowe trafiły tu do prognozowania bankructw, zarządzania portfelem inwestycyjnym, wykrywania oszustw finansowych i analizy ryzyka kredytowego. Przegląd bibliometryczny obejmujący 5 942 artykuły naukowe opublikowane w latach 1990–2020 zidentyfikował sześć głównych nurtów badawczych w obszarze AI w finansach: przewidywanie bankructwa, prognozowanie cen akcji, zarządzanie portfelem, prognozowanie cen ropy, przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finanse behawioralne. Generatywna AI otwiera kolejny, nowy rozdział: badania z 2025 roku wskazują, że modele takie jak ChatGPT 4.0 umożliwiają dokładniejszą ekstrakcję danych finansowych z ustrukturyzowanych formatów (iXBRL), co znacząco zwiększą efektywność raportowania i analiz zgodności z regulacjami.

Doktorantka lub doktorant, który dziś opisuje zastosowanie modeli predykcyjnych w zarządzaniu ryzykiem finansowym lub automatyzację procesów rachunkowych z użyciem NLP, tworzy pracę o bezpośredniej wartości dla praktyki rynkowej.

Dlaczego warto doktoryzować się właśnie teraz – i właśnie na WSIiZ?

WSIiZ w Rzeszowie posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego w trzech dyscyplinach: nauki o komunikacji społecznej i mediach, ekonomia i finanse oraz nauki medyczne. Każda z nich jest dziś bezpośrednio związana z dynamiką rozwoju AI – co oznacza, że kandydatki i kandydaci mogą realizować tematy interdyscyplinarne, odważne i aktualnie potrzebne.

Wyróżnikiem WSIiZ jest tryb eksternistyczny, zaprojektowany z myślą o osobach pracujących zawodowo. Nie wymaga uczestnictwa w zajęciach kilka razy w tygodniu ani prowadzenia dydaktyki dla studentów, jak to ma miejsce w tradycyjnych szkołach doktorskich. Zajęcia odbywają się raz w miesiącu w soboty, udział nie jest obowiązkowy (choć gorąco rekomendowany), a praca z promotorem przebiega w całości zdalnie: przez mail, telefon lub platformę Webex. Liczba konsultacji jest nieograniczona – może odbywać się niemal ciągle lub raz na miesiąc, w zależności od potrzeb kandydatki lub kandydata.

Co istotne: formalnym minimum są 2 semestry (konieczne do potwierdzenia 8. poziomu Polskich Ram Kwalifikacji i dopełnienia procedur administracyjnych). Gdy rozprawa jest gotowa i zatwierdzona przez promotora, można przerwać pełen, zakładany 6-semestralny cykl i od razu przystąpić do obrony. Rekrutacja prowadzona jest w trybie ciągłym – do cyklu edukacyjnego można dołączyć w każdym momencie.

Opieka, która naprawdę działa

Seminarium doktoranckie WSIiZ wyróżnia się realną i wszechstronną opieką nad każdą kandydatką i każdym kandydatem. Uczelnia bierze na siebie znajomość wszystkich procedur formalnych i pomaga w ich realizacji krok po kroku – od rekrutacji, przez kolejne etapy postępowania, aż po obronę. Po stronie doktorantki lub doktoranta pozostaje jedno: przygotowanie wartościowej merytorycznie rozprawy.

W świecie, gdzie AI zmienia zasady gry szybciej niż zdążymy je zapisać, właśnie taka wiedza ekspercka, zakończona stopniem doktora, staje się rzadkim i bardzo poszukiwanym zasobem. To nie jest dobry czas, żeby odkładać doktorat. To jest najlepszy czas, żeby go zacząć – podsumowuje prof. Szewczyk.