Jak rozmawiać z dzieckiem o studiach wyższych tak, żeby zamiast napięcia i ucieczki od tematu, zbudować prawdziwe porozumienie? Okazuje się, że klucz leży nie w tym, co pytamy – ale w tym, jak pytamy i czy jesteśmy gotowi usłyszeć odpowiedź, której się nie spodziewamy.
Jak rozmawiać z dzieckiem o studiach wyższych, żeby nie uruchamiać w nim presji i poczucia, że „musi już wiedzieć”?
Dr Olga Kurek-Ochmańska: Zamiast pytać o przyszłość i oczekiwać jasnego zdecydowania, warto wykazać się ciekawością i pytać o zainteresowania, potrzeby, zasoby, cele, motywacje, a nie o konkretny kierunek studiów.
Jak odróżnić zdrowe wspieranie w wyborze studiów wyższych od nieświadomego wywierania nacisku przez rodziców lub szkołę?
Dr O.K-O.: Nawiązując do wcześniejszej odpowiedzi, różnica często pojawia się tam, gdzie kończy się nasza, czyli rodziców czy opiekunów, ciekawość, a zaczynają się nasze oczekiwania. W zdrowym wspieraniu warto dać młodemu człowieku przestrzeń na poszukiwanie własnej drogi i poznawanie siebie oraz zgodę i akceptację na zmianę decyzji.
Jakie pytania pomagają młodym mówić o swoich obawach związanych ze studiami wyższymi, zamiast od razu zamykać temat jednym „nie wiem”?
Dr O.K-O.: Podeszłabym do tego tak, jak w gabinecie, czyli z ciekawością i troską. Pytać bardziej emocjonalnie niż racjonalnie. Przykładowo, zamiast ciągle pytać: „No co chcesz studiować?”, „Kiedy podejmiesz decyzję?”, „Czas goni?”. Spróbować czego w stylu: „Co jest dla ciebie najtrudniejsze w podjęciu decyzji?” czy „Czego się obawiasz?”. Bo za „nie wiem” często stoi lęk, napięcie czy obawa przed oceną. Jeśli tak do tego podejdziemy, to zamiast napięcia, wycofania, drażliwości i unikania rozmów o przyszłości, zbliżymy się i będziemy bardziej wspierający niż intruzywni.
Jak reagować, kiedy młody człowiek mówi: „studia wyższe nie są dla mnie”?
Dr O.K-O.: I znowu nawiążę do wątku wcześniejszego. Bo kiedy młody człowiek mówi, że studia nie są dla niego, to często nie chodzi tu o brak potencjału, ambicji, możliwości, tylko często o lęk przed porażką, przed oceną, rozczarowaniem siebie czy najbliższych. Dlatego, zanim zaczniemy mówić o możliwościach, warto spróbować zrozumieć, co stoi za taką negatywną deklaracją i na pewno nie jest dobrym rozwiązaniem przekonywanie na siłę.
Co najczęściej stoi za unikaniem studiów wyższych? Lęk, brak wiary w siebie, zmęczenie systemem edukacji czy potrzeba szybkiej niezależności?
Dr O.K-O.: To jest wielowymiarowy i wielowątkowy problem. Nakładają się na siebie zarówno zmiany kulturowe, społeczne, jak i psychologiczne. Pokolenie Z, kiedy patrzy na pokolenie rodziców, dla których najwyższą wartością było wykształcenie i dobra praca, często nie chce żyć w taki sposób, ponieważ widzi, jakie obciążenie psychiczne i inne koszty rodzice ponoszą. Ponadto młodzi widzą, że można zarabiać na życie inaczej, poprzez pasje, co pokazują między innymi influencerzy.
Jak rozmawiać o studiach wyższych z osobą, która myśli, że wybiera kierunek „na zawsze” i przez to boi się podjąć decyzję?
Dr O.K-O.: Patrząc na dynamicznie zmieniający się rynek pracy oraz na równie szybko zmieniające się kluczowe kompetencje, trzeba odczarować przekonanie, że ta jedna decyzja o wyborze kierunku studiów definiuje całe późniejsze życie zawodowe. Myślę, że dla młodego człowieka, usłyszenie, że nie musi już dziś tu i teraz planować kolejnych kilkudziesięciu lat może być odciążające i może budować odwagę do podjęcia pierwszego kroku. Ponadto warto podpowiedzieć dziecku, że to jest element rozwoju, więc jeśli po jakimś czasie pojawi się decyzja o zmianie kierunku, to nie jest to powód do wstydu, nie jest to tez żaden dowód na „błędną” decyzję, tylko jest to właśnie inwestycja w rozwój.
Dr Olga Kurek-Ochmańska
Kierowniczka Akademickiego Centrum Rozwoju Osobistego i Wsparcia Psychologicznego.
Doktorka nauk społecznych w zakresie nauk o polityce (Uniwersytet Warszawski, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, rok 2014).
Psychoterapeutka w podejściu psychodynamicznym, z dyplomem Krakowskiego Centrum Psychodynamicznego. Członkini Polskiego Towarzystwa Psychodynamicznego oraz Polskiego Towarzystwa Socjologicznego.
Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół tematyki szkolnictwa wyższego, komunikacji społecznej, rynku mediów w Polsce, systemów medialnych, metodologii badań społecznych i socjologii migracji.
