Kwestia energii od dawna stanowi jeden z kluczowych problemów cywilizacyjnych. To, w jaki sposób ją pozyskujemy, przetwarzamy i wykorzystujemy, bezpośrednio wpływa na kondycję naszej planety. W książce „Dbając o planetę, dbasz o swoją przyszłość” znalazły się dwa artykuły autorstwa dr. inż. Władysława Czajki, eksperta w dziedzinie nowoczesnych materiałów i zrównoważonego rozwoju, pt. „Gospodarka energią – zagrożenia dla środowiska” oraz „Odnawialne źródła energii – racjonalizacja użytkowania energii”. Teksty te tworzą solidny pakiet informacji o odpowiedzialnym podejściu człowieka do przyrody i przyszłości energetycznej świata.
Dr inż. Władysław Czajka to absolwent i wieloletni pracownik Politechniki Rzeszowskiej (1980–2002), od 2002 r. jest związany z Wyższą Szkołą Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Autor ponad 30 publikacji naukowych z zakresu nowoczesnych materiałów, mechanizmów, morfologii i kinetyki przemian fazowych oraz komputerowego modelowania i przewidywania struktury i właściwości stopów metali. Uczestniczył w licznych projektach badawczych, a w latach 2008–2019 pełnił funkcję dyrektora Centrum Transferu Technologii, gdzie zajmował się rozwojem przedsiębiorczości, wdrażaniem innowacji oraz oceną projektów krajowych i międzynarodowych. Od 10 lat jego zainteresowania naukowe i praktyczne koncentrują się na zrównoważonym rozwoju, a szczególnie na odnawialnych źródłach energii (OZE), co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w jego tekstach zamieszczonych w publikacji.
To początek transformacji
Dr inż. Czajka podkreśla, że jako społeczeństwo wciąż stoimy na początku transformacji mającej na celu odejście od konwencjonalnych źródeł energii, opartych na spalaniu paliw kopalnych, na rzecz energii odnawialnej.
– Energia z paliw kopalnych w XX wieku była motorem rozwoju i znacząco wpłynęła na rozwój gospodarki i poprawę życia społeczeństw. Niemniej jej główną wadą jest nadmiarowa emisja gazów cieplarnianych do atmosfery, powodująca ocieplanie klimatu, prowadzącego z kolei do nasilania się katastrofalnych zjawisk na naszej planecie – mówi dr inż. Czajka.
– Odnawialne źródła energii, takie jak energia słońca, wiatru, wody i ziemi, to źródła czystej i zielonej energii. Są to źródła jednak mniej stabilne od konwencjonalnych elektrowni i dlatego wymagają magazynów energii i zmian w gospodarowaniu nią – dodaje.
W „Dbając o planetę…” opisano również rozwiązania, które mogą zapewnić ludzkości bezpieczeństwo energetyczne oparte na OZE. Kluczową rolę odgrywa w nich wykorzystanie energii bezpośrednio w miejscu jej wytwarzania oraz przetwarzanie jej na zielony wodór, etanol czy amoniak. Substancje te, pełniąc funkcję magazynów energii, staną się wraz z nowoczesnymi bateriami prawdopodobnie jej głównymi nośnikami w przyszłości.
Poniżej zamieszczamy fragment artykuły „Gospodarka energią – zagrożenia dla środowiska” autorstwa dr inż. Władysława Czajki, z którym warto się zapoznać.
Przeczytaj fragment rozdziału!
„Obecnie trwa IV rewolucja przemysłowa, określana też mianem „Przemysł 4.0”, która związana jest z masową cyfryzacją, wzajemnym wykorzystaniem automatyzacji, przetwarzania i wymiany danych na potrzeby technik i zasad działania procesów produkcji (Schwab, 2018). Używa się tu Internetu rzeczy, chmury obliczeniowej i systemu sterującego procesami fizycznymi odtwarzającymi elementy świata realnego. Termin ten (w oryginale Industrie 4.0) został użyty po raz pierwszy w 2011 r. i jego symbolem jest inteligentna fabryka, w której praca oparta jest na automatycznych liniach produkcyjnych, w których pracę ludzi zastępują roboty, a decyzje podejmują komputery nadzorowane przez inżynierów procesów. Mobilna łączność pozwala na analizę metodami sztucznej inteligencji dużych zbiorów danych z Internetu i od klientów w celu doskonalenia zarządzania zasobami firmy, planowania produkcji oraz precyzyjnego odpowiadania na potrzeby klientów.
Duże zmiany nastąpiły także w rolnictwie, które zaczyna wykorzystywać sztuczną inteligencję i maszyny autonomiczne. Krótko opisane powyżej rewolucje przemysłowe spowodowały ogromny rozwój gospodarek krajów i jakości życia ich obywateli. Aby było to możliwe, potrzebna była coraz większa ilość energii, którą uzyskiwano wówczas głównie z paliw kopalnych na skutek ich intensywnej eksploatacji. Dopiero później okazało się, że energia wytwarzana z paliw nieodnawialnych odpowiada za ponad 70% emisji gazów cieplarnianych.
O ile jeszcze w XIX i pierwszej połowie XX w. dym z komina fabryki był symbolem postępu, to pod koniec XX w. zaczęto zdawać sobie sprawę z rosnących zagrożeń. W 1972 r. w słynnym raporcie Klubu Rzymskiego pt. „Granice wzrostu” stwierdzono, że szybki ekonomiczny wzrost doprowadzi do katastrofy w ciągu 100 lat, spowodowanej nadmierną eksploatacją planety. Chociaż ten raport wywołał olbrzymie kontrowersje i krytykę, zwłaszcza dużych korporacji, to jednak ostatnie wyniki badań (Herrington, 2021) dotyczących 10 kluczowych zmiennych: populacji, wskaźników płodności, śmiertelności, produkcji przemysłowej, produkcji żywności, usług, zasobów nieodnawialnych, trwałych zanieczyszczeń, dobrobytu i śladu ekologicznego, pokrywają się ze scenariuszami „biznes jak zwykle” i „kompleksowa technologia”.
Oba te scenariusze wskazują, że kontynuowanie rozwoju na zasadzie ciągłego wzrostu nie jest możliwe. Ciągły wzrost wynika z paradygmatu maksymalnego zysku, jeszcze obecnie stosowanego w biznesie. Większa populacja ludzi na planecie przekłada się na większą produkcję towarów i realizację usług. Zorientowany na klienta i agresywny w mediach marketing zapewnia sprzedaż produktów o coraz krótszym czasie życia. Jeszcze w roku 1960 ziemię zamieszkiwało ok. 3 mld ludzi, a w styczniu 2024 r. liczba ta przekroczyła 8 mld. Ta eksplozja demograficzna nastąpiła w ostatnich kilkudziesięciu latach, na skutek poprawy jakości życia i opieki medycznej.
Każda istota ludzka do zaspokojenia swoich potrzeb życiowych zużywa w okresie swojego życia wiele zasobów, którymi są m.in. pożywienie, woda, zasoby nieodnawialne związane z produkcją dóbr codziennego użytku i in. Nie zapominajmy, że w całym tym procesie zużywa ona energię i emituje gazy cieplarniane, a przy okazji przekształca krajobraz, budując domy, wycina lasy, osusza tereny podmokłe, roślinność zastępuje betonem i asfaltem. Trudno się więc dziwić, że przy takiej eksploracji Ziemi przekraczamy jej ograniczenia planetarne i mamy do czynienia z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, brakiem wody i pustynnieniem obszarów, dramatycznym spadkiem bioróżnorodności i wymieraniem gatunków zwierząt.
Niemniej nadal jeszcze istnieją szanse na ziszczenie się scenariusza „ustabilizowany świat”. Może się to stać dzięki postępowi technologicznemu w ramach paradygmatu „Zrównoważony rozwój”, ale czasu pozostało niewiele. […]”.
Wszystkie artykuły dr inż. Władysława Czajki, znajdują się w książce „Dbając o planetę, dbasz o swoją przyszłość”. Publikacja ukazała się z inicjatywy prof. Tadeusza Pomianka (w pełni sfinansowana przez Uczelnię) nakładem Wydawnictwa Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie oraz Oficyny Wydawniczej Aspra. Książka przedstawia wskazówki, które może podjąć każdy z nas, aby zadbać o zdrowie i przyszłość swoją i swoich najbliższych w duchu idei „działaj lokalnie, myśl globalnie”.
