Za nami Międzynarodowa konferencja „Shapes of Dystopia: Literary Imaginings and Social Realities Across Media”

Konferencję uroczyście otworzył dr hab. Konrad Szocik, prof. WsiIZ, prorektor ds. nauki, podkreślając znaczenie badań interdyscyplinarnych nad współczesnymi kryzysami społecznymi, technologicznymi i ekologicznymi oraz rolę humanistyki i nauk o komunikacji w ich krytycznej analizie.

Dystopia jako narzędzie diagnozy współczesności

Tematyka konferencji koncentrowała się na dystopii rozumianej nie tylko jako gatunek literacki czy filmowy, lecz przede wszystkim jako sposób opisu i krytyki rzeczywistości społecznej „tu i teraz”. Wystąpienia podejmowały zagadnienia związane m.in. z kryzysem klimatycznym, sztuczną inteligencją, algorytmizacją życia codziennego, dezinformacją, późnym kapitalizmem, nadzorem technologicznym oraz relacjami człowiek–technologia–środowisko.

W ramach konferencji odbyło się 14 sesji panelowych, w których udział wzięło ponad 70 prelegentów z Polski oraz z zagranicznych ośrodków akademickich, m.in. z Cypru, Grecji, Włoch, Wielkiej Brytanii, Chorwacji, Maroka i Turcji. Analizy literackie, medioznawcze i językoznawcze ukazywały, jak narracje dystopijne funkcjonują dziś transmedialnie – od literatury i filmu, przez seriale i gry komputerowe, po media społecznościowe i narracje generowane przez sztuczną inteligencję.

Wykłady plenarne

Jednym z najważniejszych punktów konferencji był wykład plenarny prof. James Mackay z European University Cyprus pt. „Exploring the Wastelands of Artificial Intelligence: Reading Adrian Tchaikovsky’s Service Model after Agbogbloshie”. Prelegent odniósł się do współczesnych debat na temat sztucznej inteligencji, wykorzystując przykład literatury science fiction, aby pokazać, że AI nie jest wyłącznie neutralnym narzędziem postępu.

W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na to, że technologie oparte na sztucznej inteligencji – choć promowane jako wydajne i „nieuniknione” – wiążą się z realnymi kosztami społecznymi i środowiskowymi, takimi jak ogromne zużycie energii, produkcja odpadów elektronicznych czy nadmiar generowanych treści. Wykład unaocznił, że narracje o technologicznej efektywności często przesłaniają pytania o odpowiedzialność, sprawiedliwość i wpływ AI na życie ludzi oraz kondycję planety, co stało się punktem wyjścia do ożywionej dyskusji wśród uczestników.

Drugą sesję plenarną współtworzyli dr Nikoleta Zampaki (National and Kapodistrian University of Athens) oraz dr Goutam Majhi (University of Calcutta). Ich wystąpienia koncentrowały się na kryzysie klimatycznym i roli literatury w opisywaniu relacji człowieka z naturą. Dr Zampaki pokazała, w jaki sposób współczesna literatura grecka i turecka mierzy się z tematami katastrof ekologicznych, zanieczyszczeń i powolnych, często niewidocznych procesów niszczenia środowiska. Podkreśliła, że opowieści literackie pomagają lepiej zrozumieć emocjonalny wymiar kryzysu klimatycznego oraz uczą wrażliwości na kruchość ekosystemów, w których funkcjonujemy.
Z kolei dr Majhi zaproponował spojrzenie na dystopię z zupełnie innej perspektywy – perspektywy świata roślin.

W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na narracje, w których rośliny nie są jedynie tłem dla ludzkiej historii, lecz stają się aktywnymi uczestnikami wydarzeń, zdolnymi do przetrwania, regeneracji i oporu wobec ludzkiej ingerencji. Takie podejście zachęca do odejścia od myślenia wyłącznie w kategoriach ludzkiej dominacji i do refleksji nad tym, jak mogłyby wyglądać przyszłe relacje między ludźmi a naturą.

Partnerzy konferencji

Partnerem konferencji był SUNRISE Alliance (Smaller [Strategic] Universities Network for Regional Innovative and Sustainable Evolution) – międzynarodowy sojusz uniwersytetów średniej wielkości, zlokalizowanych poza obszarami metropolitalnymi, działających w oparciu o wspólne wartości europejskie. Dr Paula Wieczorek, przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego konferencji, przedstawiła uczestnikom cele SUNRISE Alliance, do których należy wzmacnianie głosu uczelni w europejskiej przestrzeni akademickiej oraz wspieranie innowacyjnego i zrównoważonego rozwoju regionalnego poprzez badania, dydaktykę i współpracę międzynarodową.

W 2025 roku SUNRISE Alliance został oficjalnie wybrany do finansowania przez Komisję Europejską, dołączając do prestiżowej grupy 64 Uniwersytetów Europejskich. Udział sojuszu w konferencji „Shapes of Dystopia” podkreślił jego zaangażowanie w rozwój interdyscyplinarnych badań nad relacjami technologii, środowiska, kultury i narracji kryzysu, a także w budowanie trwałych sieci współpracy naukowej pomiędzy uczelniami z różnych regionów Europy. Obecność SUNRISE Alliance jako partnera konferencji wzmocniła międzynarodowy i strategiczny wymiar wydarzenia, podkreślając rolę WSIiZ jako aktywnego uczestnika europejskich inicjatyw badawczych i edukacyjnych oraz jako ośrodka zaangażowanego w refleksję nad kluczowymi wyzwaniami współczesnego świata.

Drugim partnerem wydarzenia było Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej, którego Zarząd objął konferencję wsparciem merytorycznym, podkreślając jej znaczenie dla rozwoju badań nad komunikacją, mediami i kulturą współczesną. Udział PTKS w konferencji potwierdził wagę analiz dystopijnych jako istotnego narzędzia refleksji nad współczesnymi procesami komunikacyjnymi, mechanizmami władzy, obiegiem informacji oraz rolą mediów w kształtowaniu społecznej wyobraźni.

Wystawa i udział studentów

Istotnym elementem programu konferencji było również wprowadzenie do wystawy „Lalki”, przygotowane przez dr hab. Patrycja Longawa. Prezentacja ta stanowiła zapowiedź interdyscyplinarnego projektu artystyczno-badawczego, koncentrującego się na zagadnieniach cielesności, kontroli, materialności oraz niepokoju – motywach silnie obecnych w narracjach dystopijnych i współczesnych diagnozach kulturowych. Wystawa „Lalki” zostanie otwarta w maju 2026 roku i realizowana będzie we współpracy z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, stanowiąc przykład dialogu między badaniami akademickimi, sztuką współczesną a instytucjami kultury oraz pokazując, w jaki sposób refleksja naukowa może być twórczo rozwijana w przestrzeni artystycznej.

W konferencji aktywnie uczestniczyli również studenci działający w ramach Interdisciplinary Research Club Humanus oraz KN Search, którzy włączyli się w obrady naukowe, dyskusje panelowe oraz działania organizacyjne. Ich obecność podkreśliła dydaktyczny, integracyjny i międzypokoleniowy charakter wydarzenia, a także znaczenie konferencji jako przestrzeni rozwoju kompetencji akademickich, krytycznego myślenia i zaangażowania badawczego młodych naukowców.

Forma hybrydowa i dostępność

Konferencja odbyła się w formule hybrydowej stacjonarnie oraz online, co umożliwiło udział badaczom z wielu krajów.
Zwieńczeniem konferencji będzie planowana publikacja pokonferencyjna w czasopiśmie Social Communication. Redaktorką naczelną czasopisma jest dr Iwona Leonowicz-Bukała, a publikacja stanowić będzie przestrzeń dalszej refleksji nad tematyką dystopii jako narzędzia krytycznego opisu współczesnych kryzysów społecznych, technologicznych i kulturowych, podejmowanych podczas konferencji „Shapes of Dystopia”.

Konferencja „Shapes of Dystopia” potwierdziła, że narracje dystopijne stanowią dziś jedno z kluczowych narzędzi analizy współczesnych kryzysów społecznych, technologicznych i ekologicznych oraz ważną platformę dialogu między badaczami literatury, mediów, języka i kultury.